Bu bozukluğun 3 temel belirtisi vardır:

1. 1.  Dikkat eksikliği,
2. 2.  Aşırı hareketlilik,
3. 3.  Dürtüsellik

Ve aynı zamanda

1- 7 yaştan önce başlamış olmalı

2-Kalıcı ve sürekli olmalı (en az 6 aydır)

3-Birden fazla ortamda görülmelidir. (hem evde,hemde okulda)

 

DEHB’NİN NEDENLERİ

1-Kalıtım, genetik nedenler:

DEHB olan çocukların anne babalarında benzer belirtiler olma oranı normal çocuklara oranla 2-8 kat fazladır

DEHB olan çocukların kardeşlerinde normal çocuklara oranla 2-3 kat fazla DEHB görülür.

Genetik çalışmalara göre ,(DrD₄, DrD₂ ) genlerinin sorumlu olduğu düşünülmektedir.

Tek yumurta ikizlerinde görülme olasılığı   %80-90 civarındadır.

Çift yumurta ikizlerinde görülme olasılığı  %30 civarındadır.

 

 

2- Beyindeki yapısal ve işlevsel farklılıklar:

Dikkatin yoğunlaştırılması,    sürdürülmesi, davranışların kontrol edilmesi, planlama yapılmasından sorumlu olan alanlarda(prefrontal lob,bazal ganlionlar, serebellum  )MRI,BBT ile görüntüleme yapıldığında DEBH olan bireylerin normal bireylere oranla bu alanlarının daha küçük olduğunu ve farklı bir simetrisi olduğunu bulmuşlardır.

 

3- Çevresel etkenler:

Doğum öncesi (gebelikte hastalanma, alkol, sigara, ilaç kullanımı)

Doğum sırasında ( erken doğum, doğum komplikasyonları)

Doğum sonrası ( Bazı hazstalıklar, kurşun gibi maddelere maruz kalma vb)

 

 

DEHB’ NUN ÇEŞİTLERİ

DEHB tanısı olmış olan bireylerin çoğu biribirinden farklıdır. Bunun nedenlerinden birisi bu bozukluğun 3 farklı tipde görülüyor olmasıdır.

1-   DİKKAT EKSİKLİĞİ ÖNDE OLAN TİP

Dikkat eksikliği belirtileri ön plandadır, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik  yoktur ,tanı alacak şiddette değildir

2-   HİPERAKTİVİTESİ ÖNDE OLAN TİP

Aşırı hareketlilik ve dürtüsellik belirgin olarak vardır, dikkat eksikliği belirtileri vardır ancak tanı alacak kadar şiddetli değildir.

3- BİRLEŞİK TİP

Hem dikkat eksikliği hem de hiperaktivitesi ve dürtüsellik  belirtileri tanı alacak kadar şiddetlidir. En sık rastlanılan tip budur.

1-DİKKAT EKSİKLİĞİ ve BELİRTİLERİ

Dikkat eksikliği: Dikkat süresinin ve yoğunluğunun kişinin yaşına göre olması gerekenden az olmasıdır. Dikkatin kolayca dağılması, dağınıklık, unutkanlık, eşyaları kaybetme gibi belirtilerle kendini gösterir.

Dikkat eksikliğinde sorun dikkat edememek değil, dikkatin belirli bir noktaya odaklanamamasıdır. Ödev başında 10 dk’dan fazla oturamayan bir çocuk bilgisayar başında saatlerce oyun oynayabilir ya da sevdiği bir TV programını izleyebilir.

 

Amerikan Psikiyatri Birliği’nce Tanımlanan Dikkat Eksikliği Ölçütleri

1.Belirli bir işe ya da oyuna dikkatini vermekte zorlanır.

2.Dikkati kolayca dağılır.

3.Dikkatsizce hatalar yapar.

4.Başladığı işi bitiremez.

5.Kendisiyle konuşulurken dinlemiyormuş gibi görünür.

6.Görev ve etkinlikleri düzenlemekte zorlanır.

7.Yoğun zihinsel çaba gerektiren işleri yapmaktan  kaçınır (ev ödevi, okul aktiviteleri gibi).

8.Etkinlikler için gereken eşyaları kaybeder.

9. Günlük etkinliklerde unutkandır.

Bunlardan en az 6’sının, görülmesi durumunda dikkat eksikliğinden şüphelenir.

 2.HİPERAKTİVİTE VE BELİRTİLERİ

Hiperaktivite: Bireyin yaşına ve gelişim düzeyine uygun olmayacak biçimde hareketli olmasıdır. Uzun süre yerinde oturamama, çoğu zaman hareket halinde olma, otururken eline ayağına hakim olamama,çok konuşma gibi belirtilerle kendini gösterir.

Amerikan Psikiyatri Birliği’nce    Tanımlanan Hiperaktivite Ölçütleri

1. Eli ayağı kıpır kıpırdır.

2.Oturduğu yerde duramaz.

3.Gereksiz yere sağa sola koşturur, eşyalara tırmanır.

4.Sakince oynamakta zorlanır.

5.Sürekli  hareket eder ya da sanki motor takılmış gibidir.

6.Çok konuşur.

3-DÜRTÜSELLİK VE BELİRTİLERİ

Dürtüsellik: bireyin kendinini kontrol edebilmesinde sorun olmasıdır. Aklına geleni geldiği anda söyleme ve yapma, sırasını beklemekte güçlük çekme,isteklerini erteleyememe, söz kesme, acelecilik , gibi belirtilerle kendini gösterir.

Amerikan Psikiyatri Birliği’nce Tanımlanan Dürtüsellik Ölçütleri

1.Sorulan soru tamamlanmadan yanıt verir.

2.Sırasını beklemekte güçlük çeker.

3.Başkalarının sözünü keser ya da oyunlarında araya girer.

 

DEHB’nin SIKLIĞI

İlkokul çağındaki çocukların % 3-5’inde görülüyor. 20-30 çocuktan birisinde görülüyor. Her sınıfta en az1 çocukta DEHB ye rastlanır Erkeklerde kızlara göre 3-4 kat daha fazla görülüyor. DEBH NİN YAŞ DÖNEMLERİNE GÖRE BELİRTİLERİ 1-Bebeklik Döneminde Görülen Belirtiler DEHB genetik bir sorun olduğundan bu çocuklar doğdukları andan itibaren bazı belirtiler göstermeye başlarlar. Ancak bebeklik döneminde bu belirtiler başka sorunlara bağlı olarak da ortaya çıkabileceğinden bu dönemde tanı konulması zordur. Huzursuzluk, gerginlik Kolay ağlama, zor sakinleştirilme. Aşırı hareketli olma Dış uyaranlara (ses, dokunma gibi ) aşırı tepki verme Uyku sorunları ( az uyuma, sık sık uyanma gibi) Bu tanıyı almış olan bir çocuğun annesi bebeklik dönemini şöyle tanımlar: “Daha karnımdayken bile çok hareket ederdi, doğduktan sonra da kucağıma aldığımda devamlı dolaşmamdan hoşlanırdı, asla uzun süre uyumaz, çok kolay uyanırdı “  2-Okul Öncesi Dönemde Görülen Belirtiler DEHB olan çocuklar okul öncesi dönemde farklılıklarıyla kendilerini ortaya koyarlar. Ancak bu yaş döneminde çocuklar normal olarak hareketlidirler ve dikkat süreleri kısadır. Bu nedenle hareketlilik ve dikkat sorunu ancak yaşıtlarına oranla önemli ölçüde fazlaysa bu tanı düşünülebilir. Evde tanımlanan belirtiler: Devamlı hareket etme, atlama, zıplama, bir yerlere tırmanma. İstekleri erteleyememe, tutturmalar. Sürekli ilgi odağı olmak isteme, bunu sağlayacak şeyler yapma. Sık sık bir oyundan diğerine geçme. Belirli bir şeyle çok kısa süre ilgilenme. Çok konuşma. Sürekli soru sorma  ama  çoğu kez yanıtı dinlememe. Sakarlık, sık sık yaralanma. Az uyuma Kreşte tanımlanan belirtiler: Faaliyetleri  sürdürememe, yarım bırakma. Kurallara uymama, sırasını bekleyememe. Sakince yerinde oturamama. Başka çocukları itip kakma, vurma, ısırma. Bağırıp çağırma, çok konuşma. 3-İlkokul Döneminde Görülen Belirtiler En sık bu dönemde tanı konulur. Sakin ve sessizce sırada oturamama. Dersi dikkatle dinleyememe, etrafı ile daha çok ilgilenme. Sorulan sorulara sonunu beklemeden, söz istemeden yanıt verme. Verilen görevleri tam olarak yerine getirmeme, başlayıp yarım bırakma Sınıf içinde dikkati dağıtacak şeyler yapma. Sınavlarda dikkatsizce hatalar yapma. Okul başarısında dengesizlik Diğer çocuklarla ilişki sorunları Kendisine benzer çocuklarla arkadaşlık kurma. Eşyalarını tam olarak getirmeme, kaybetme, Dağınıklık, defter düzeninin bozuk olması. Ev ödevlerini almama, eksik alma, Akademik başarının  kapasitesiyle orantılı olmaması. 4-Ergenlik Döneminde Görülen Belirtiler Ergenlik döneminde aşağıdaki belirtiler ön plandadır. Bu dönemde tanı konulması için daha önceki yaşlarda da benzer belirtilerin var olması gereklidir. Ergenlik döneminde DEHB’na benzer belirtiler gelişimsel olarak görülebilir. DEHB tanısı konulurken dikkatli olunmalıdır. Aşırı hareketlilikte azalma olur ama kıpır kıpırlık devam eder. Akademik başarı daha ciddi düzeyde sorun olmaya başlar. Ders dinleyememe, derste uykulu bir halde olma ya da kalem çevirme, resim yapma gibi şeyler yapma. Uzun süreli dikkat gerektiren işlerden kaçınma. Ders çalışmama, ödev yapmama. Öğretmenlerle ilişkilerde sorunlar , karşılık verme, saygısız, ilgisiz bir öğrenci olarak nitelendirilme. Aile ve arkadaş ilişkilerinde sorunlar . Benlik saygısında azalma, depresyon, Duygudurumda değişkenlik, aniden öfkelenme ya da neşelenme. Sigara, alkol madde kullanımı. Yasal sorunlara neden olabilecek, riskli ,tehlikeli davranışlar  5-Erişkinlikte Görülen Belirtiler Yerinde duramama, bacak sallama, parmakla tempo tutma. Uzun süre gazete, kitap okuyamama, TV izleyememe ya da bunları yaparken hareket halinde olma. Dikkat dağınıklığı, belirli bir işe uzun süre konsantre olamama. Unutkanlık,söylenenleri, günlük işleri akılda tutamama, eşyaları kaybetme. İşleri düzenlemekte ve bitirmede yetersizlik, bir işi bitirmeden diğerine başlama. Sorun çözme ve zamanını kullanmada güçlük. Yeterli düzeyde başarılı olamadığını, hedeflerine ulaşamadığını düşünme. Sık sık iş değiştirme. Duygulanımda değişkenlik, aniden öfkelenme Düşünmeden kolay, hızlı karar verme. Sosyal ilşkilerde sorunlar. İlişkileri ani olarak başlatma ve bitirme. Evlilik sorunları. Alkol, madde bağımlılığı

DEHB Olan Çocuklarla Nasıl Bir Program İzliyoruz?

İlk önce psikolojik danışmanımızın değerlendirmesinden geçiyor.

Daha sonra özel eğitimcimiz tarafından akademik değerlendirmesi alınıyor.

Ortaklaşa verilen kararla ;gittiği okula,yaş dönemine ve seviyesine uygun bireysel programı hazırlanır.

Çocuğun durumuna bağlı olarak haftada en az 2 seans olmak üzere bireysel eğitimine başlanır.